درد پاشنه پا یکی از شایعترین شکایات اسکلتی عضلانی است که سالانه شمار زیادی از بیماران را به کلینیکهای توانبخشی میکشاند. زهرا زارع، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی، با تأکید بر لزوم اصلاح باورهای عمومی گفت: بسیاری از افراد درد پاشنه را به غلط «خار پاشنه» مینامند، در حالی که از منظر تخصصی، علت اصلی درد معمولاً التهاب و تغییر در «فاشیای کف پا» است. وجود زائده استخوانی در رادیولوژی لزوماً با درد ارتباط ندارد و نباید به عنوان عامل اصلی تلقی شود.
علل و علائم درد پاشنه پا؛ از کف پای صاف تا ایستادن طولانی
زارع فاشیای کف پا را باندی ضخیم از بافت همبند دانست که وظیفه حمایت از قوس طولی پا و جذب شوکهای مکانیکی را بر عهده دارد. ضربات ریز و تکرارشونده در محل اتصال فاشیا به استخوان، منجر به التهاب و تغییرات آسیبشناختی میشود. عوامل مستعدکننده درد پاشنه پا در چهار دسته اصلی قرار میگیرند:
- اختلالات بیومکانیک: کف پای صاف یا چرخش بیش از حد پا به داخل
- مؤلفههای شغلی و عضلانی: ایستادن طولانی مدت روی سطوح سخت، نشستنهای مداوم (کوتاهی عضلات پشت ساق) و کوتاهی تاندون آشیل
- شاخص توده بدنی بالا: افزایش استرس مکانیکی بر بافت نرم کف پا
بارزترین علامت درد پاشنه پا، دردی است که در اولین قدمهای صبحگاهی یا پس از دورههای استراحت طولانی احساس میشود و با فعالیت ملایم کاهش مییابد. استفاده از کفشهای تخت (بدون قوس) یا پاشنههای بسیار بلند، ریسک آسیب را به شدت افزایش میدهد.
راهکارهای درمانی و پیشگیری از درد پاشنه؛ تمرینات کششی و کفی اختصاصی
متخصص طب فیزیکی بر اهمیت تمرینات عملکردی تأکید کرد: تمرینات کششی ساق و کف پا باید اصولی و مداوم انجام شوند (هر حرکت ۳۰ ثانیه نگه داشته و ۳ تا ۵ مرتبه تکرار شود). تقویت عضلات داخلی پا (مانند جمع کردن حوله با انگشتان) به عنوان ضربهگیر، بار را از روی بافت حساس فاشیا برمیدارد. درمان موفقیتآمیز نیازمند رویکرد چندجانبه شامل آنالیز گیت (نحوه راه رفتن)، تجویز کفیهای ارتوپدیک اختصاصی، تمریندرمانی، تزریقات تخصصی، شاکویو و لیزر پرتوان است. جراحی آخرین راهکار محسوب میشود و بیش از ۹۵ درصد بیماران با روشهای غیرتهاجمی و اصلاح بیومکانیک به بهبودی کامل میرسند.
دو نکته کلیدی درباره درد پاشنه پا:
- اصلاح باور غلط: خار پاشنه اغلب عامل درد نیست؛ التهاب فاشیای کف پا (فاشئیت پلانتار) علت اصلی است.
- پیشگیری بهتر از درمان: حفظ وزن ایدهآل، پوشیدن کفش مناسب با قوس استاندارد و انجام تمرینات کششی روزانه ساق و کف پا، مؤثرترین راههای پیشگیری از درد پاشنه پا هستند.
زارع در پایان تأکید کرد که تمامی مداخلات تخصصی باید تحت نظر متخصص انجام شود و بیماران برای تشخیص دقیق و درمان اصولی حتماً به پزشک طب فیزیکی و توانبخشی مراجعه کنند.
مریم کاوشی، نویسنده و خبرنگار حوزه سلامت است. او با تکیه بر منابع معتبر علمی و پزشکی، محتوایی دقیق، بهروز و کاربردی در زمینههای پیشگیری از بیماری، تغذیه سالم، بهداشت روان و سبک زندگی تولید میکند. مریم کاوشی باور دارد آگاهیبخشی درست در حوزه سلامت میتواند به بهبود کیفیت زندگی افراد کمک کند و به همین دلیل میکوشد مفاهیم پیچیده علمی را به زبانی ساده و قابلفهم برای مخاطبان ارائه دهد. مطالب او را میتوانید در بخش سلامت سایت دنبال کنید.
